Bài toán về nhân lực y tế

00:00, 27/05/2016

Lần đầu, Bộ Y tế áp dụng hình thức hội nghị trực tuyến giữa ba điểm cầu Hà Nội, Huế và TP Hồ Chí Minh về đào tạo nhân lực y tế theo nhu cầu xã hội. Ðại biểu đại diện ba "nhà": Quản lý, cung cấp, sử dụng đã nêu ra nhiều ý kiến về các giải pháp xây dựng đội ngũ cán bộ bảo đảm cả về số lượng và chất lượng, đảm nhiệm tốt công tác bảo vệ và chăm sóc sức khỏe nhân dân

Thực trạng

Theo thống kê của Vụ Khoa học và Ðào tạo Bộ Y tế, số bác sĩ phục vụ 10 nghìn dân từ năm 2001 đến 2006 có xu hướng tăng dần đều (4,1 - 6,2/10 nghìn dân). Tuy nhiên, do dân số nước ta tăng mỗi năm thêm khoảng một triệu người, nhu cầu khám chữa bệnh tăng nhanh hơn mức tăng trưởng kinh tế... cho nên nhu cầu nhân lực y tế trong thời gian tới là rất cấp thiết. Tuy nhiên so với các ngành khác, sự tăng trưởng này không thể tăng nhanh do phải mất thời gian sáu năm đối với đào tạo bác sĩ và năm năm đối với dược sĩ đại học...

Mặt khác do chỉ tiêu đào tạo cán bộ y tế một số năm trước đây rất hạn chế, hoặc do sự hạn chế trong các định mức cán bộ y tế không thay đổi trong hàng chục năm nay. Nếu như năm 1986 đã đạt bình quân 42,8 cán bộ y tế/ 10 nghìn dân nhưng đến năm 2006 tỷ lệ này chỉ là 32 cán bộ/ 10 nghìn dân.

Trong năm năm gần đây, số lượng cán bộ y tế tăng ở một số vùng: Ðông Bắc, Bắc Trung Bộ, Ðông Nam Bộ, Tây Nguyên; nhưng lại giảm ở Tây Bắc, Nam Trung Bộ, đồng bằng sông Cửu Long (ÐBSCL). Ðáng chú ý, bình quân tổng số cán bộ y tế/ 10 nghìn dân ở khu vực Tây Bắc, Ðông Bắc lại cao hơn khu vực đồng bằng sông Hồng.



Thêm vào đó, về chất lượng đội ngũ cán bộ y tế chưa cao, đội ngũ cán bộ y tế có trình độ đại học trong công tác điều trị còn thấp, chủ yếu vẫn là các loại hình y sĩ, nữ hộ sinh trung học.



Thực trạng đáng lo ngại là khi số lượng bác sĩ được đào tạo hằng năm vẫn tăng (mỗi năm các cơ sở đào tạo cung cấp khoảng gần năm nghìn nhân viên y tế bậc đại học mới). Nhưng do nhiều nguyên nhân mà chỉ có một số rất ít về phục vụ tại các tỉnh vùng sâu, vùng xa, thuộc các khu vực Tây Bắc, Tây Nguyên, ÐBSCL... Phần lớn họ đều tập trung tại các tỉnh, thành phố, khu đô thị lớn, do vậy khiến bức tranh thiếu hụt về cán bộ y tế lại càng phân chia thành những "mảng tách biệt".

Mặc dù Nhà nước và các địa phương đã áp dụng một số chính sách, chế độ tạo nguồn nhân lực cho y tế các tỉnh vùng sâu, vùng xa (chính sách cử tuyển, đào tạo chuyên tu, hợp đồng theo địa chỉ) nhưng phần lớn các địa phương thuộc các vùng này vẫn rất khó khăn trong việc tuyển dụng cán bộ y tế. Nguyên nhân chính là do điều kiện sống thấp và các chính sách chưa đủ sức thu hút cán bộ về công tác.

Tại một số địa phương dù thiếu nhân lực nhưng vẫn có tình trạng khó xin việc vào các bệnh viện, các "chuyên khoa hấp dẫn", một phần vì bị khống chế số biên chế được giao hằng năm, một phần khác là các thủ tục phiền hà trong việc tuyển nhân lực.

Bác sĩ Võ Anh Hổ, Phó Giám đốc Sở Y tế Ðồng Tháp cho biết: Cả tỉnh hiện nay vẫn còn thiếu tới một nghìn cán bộ y tế so với biên chế được giao. Do chỉ có 708 bác sĩ (đạt tỷ lệ 4,2 bác sĩ/ 10 nghìn dân), do vậy tỉnh cũng chỉ đặt mục tiêu đến năm 2010 tỷ lệ này lànăm bác sĩ/10 nghìn dân.

Dù có nhiều cố gắng, cử cán bộ đi học, liên kết mở thêm lớp đào tạo cán bộ y tế cho địa phương, nhưng mỗi năm Ðồng Tháp cũng chỉ có thêm 50 bác sĩ. Cũng nằm trong khu vực phía nam, Ðồng Nai, một trong những địa phương trọng điểm về kinh tế, nhưng số cán bộ y tế cũng thiếu trầm trọng.


Bác sĩ Từ Thanh Chương, Giám đốc Sở Y tế Ðồng Nai cho biết, cả tỉnh có 854 bác sĩ (đạt 3,56 bác sĩ/10 nghìn dân) và chỉ có 50 dược sĩ đại học (đạt 0,21 dược sĩ đại học/10 nghìn dân).

Các tỉnh có điều kiện kinh tế nghèo như Lai Châu thiếu cán bộ là đương nhiên. Bác sĩ Nguyễn Công Huấn, Giám đốc Sở Y tế Lai Châu cho biết, đây là tỉnh đất rộng, người thưa, số lượng bác sĩ ít nhất cả nước. Toàn tỉnh chỉ có 110 bác sĩ, đạt tỷ lệ 3,3 bác sĩ/10 nghìn dân.


Giải pháp nào?

Dựa trên số lượng hiện có và chỉ tiêu về bác sĩ, cán bộ y tế/ 10 nghìn dân và ước dự đoán về số lượng cán bộ nghỉ hưu, chuyển ngành... Vụ Khoa học và Ðào tạo ước tính mỗi năm cần tuyển 5.299 bác sĩ, 1.337 dược sĩ và khoảng hơn 24 nghìn điều dưỡng các bậc học. Tổng nguồn nhân lực cần đào tạo mới cho khu vực bệnh viện từ nay đến năm 2010 là khoảnghơn 74 nghìn người, nếu tính đều cho từng năm cần thêm khoảng 24.850 học viên mới ra trường.

Tương tự, lĩnh vực y tế dự phòng từ nay đến năm 2010 tổng số cũng cần khoảng 11.228 cán bộ, trong đó cán bộ có trình độ đại học khoảng 3.850 người.

Ðể đáp ứng số lượng cán bộ nhưng vẫn bảo đảm về chất lượngcác cơ sở đào tạo cần có giải pháp, bước đi thích hợp để tạo sự cân bằng giữa bằng cấp và trình độ.

Bác sĩ Từ Thanh Chương, Giám đốc Sở Y tế Ðồng Nai nêu giải pháp: Về cơ bản, cần tăng chỉ tiêu tuyển sinh đối với các trường y, dược trên cả nước; bên cạnh đó cho phép các địa phương được liên kết, hợp đồng đào tạo chính quy ngoài chỉ tiêu theo địa chỉ và địa phương chịu kinh phí để sớm đáp ứng yêu cầu, nhất là các học sinh thi không đạt điểm vào trường nhưng trên điểm sàn theo quy định của Bộ Giáo dục và Ðào tạo. Tăng cường công tác xã hội hóa trong đào tạo cán bộ y tế, khuyến khích tư nhân và các nhà đầu tư nước ngoài đầu tư vào đào tạo nguồn nhân lực y tế; mở rộng gửi đi đào tạo ở nước ngoài thông qua tổ chức thống nhất từ Bộ Y tế có hỗ trợ một phần kinh phí, địa phương, gia đình cùng tham gia để nâng cao chất lượng đào tạo.

BS Nguyễn Sơn, Giám đốc Sở Y tế Vĩnh Phúc kiến nghị nên tăng cường công tác đào tạo hệ chính quy trong các trường đại học, không nên quá hạn chế trong đào tạo bác sĩ khi nhu cầu ở các cơ sở y tế đang ngày càng lớn. Tuy nhiên, bên cạnh đó phải có giải pháp bắt buộc sinh viên ra trường phải chịu sự phân công của tổ chức.

Tuy nhiên, TS Nguyễn Tiến Quyết, Giám đốc Bệnh viện hữu nghị Việt - Ðức cho rằng: Chúng ta đừng sốt ruột, mà hãy cứ đào tạo từ từ, để tạo ra những lớp đàn em, đàn cháu phải đáp ứng được các yêu cầu của khu vực. Hãy cứ đào tạo theo đà hiện nay thì 10 năm nữa chúng ta sẽ có đượcmột đội ngũ nhân lực tốt.

GS. TS Ðặng Vạn Phước - Hiệu trưởng Ðại học Y Dược TP Hồ Chí Minh giữ quan điểm: Ðào tạo y dược là một ngành đặc thù, không thể rút ngắn thời gian thực hành được, mà ít nhất là phải mất sáu năm. Trường đào tạo y khoa không thể nào tăng vô tội vạ số lượng đào tạo mà không quan tâm đến chất lượng. Xu hướng đào tạo trong thời gian tới phải là "cầm tay chỉ việc", đào tạo những nhóm nhỏ... Thậm chí y đức cũng phải đào tạo ngay từ những năm đầu.

TS Nguyễn Thị Kim Tiến, Thứ trưởng Bộ Y tế khẳng định: Phải ít nhất 10 năm nữa mới có thể đáp ứng đủ nhu cầu xã hội về nhân lực y tế. Ðó là về số lượng, còn chất lượng thì lại là cả một vấn đề lớn. Chính vì vậy các địa phương cầnxây dựng kế hoạch nhu cầu cụ thể cho từng năm, từng chuyên ngành, đề xuất mô hình, loại hình đào tạo như thế nào cho phù hợp, trong đó chú trọng đến chất lượng. Bộ Y tế sẽ là cầu nối chuyển tải nhu cầu này đến các nhà cung cấp, tức các cơ sở đào tạo